Το φυτό της καλοσύνης… η αγγουρίτσα ή μπουράντζα ή πουράνζα (Borago officinalis)

Το είδος

Το είδος εξαπλώνεται σχεδόν σε όλη την Ευρώπη, αλλά προτιμάει τις ηλιόλουστες περιοχές. Καλλιεργείται επίσης σε πολλές περιοχές της Ευρώπης και της Βόρειας Αμερικής. Ανήκει στην οικογένεια Boraginaceae, όπου ένα από τα συνήθη χαρακτηριστικά είναι η παρουσία πολλών τριχών σχεδόν σε όλα τα μέρη του φυτού.

Μέσα από τους μύθους και την ιστορία

Σε ένα σύγγραμμα του 15ου αιώνα το φυτό ονομάζεται μποράντσενα: «Τούτο το χόρτο ωφελεί πολλά κάθε άνθρωπον ασθενή τε και υγιαίνοντα, διότι καμία βλάβην δεν έχει όταν το τρώγης συχνά γίνεσαι καλόκαρδος και γεννά καλούς χυμούς...». Με το παραπάνω σύγγραμμα του Αγάπιου Μοναχού του Κρητός φαίνεται να συμφωνούν και δύο διάσημοι βοτανολόγοι του 15ου και 16ου αιώνα: ο βοτανολόγος John Gerard το 1597 αναφέρεται στο παλιό επίγραμμα: «Εγώ, στο βοράγκο, δίνω πάντα το κουράγιο», ενώ ο John Evelyn to 1699 αναφέρει «...είναι γνωστές οι αρετές του στο να αναζωογονεί τους υποχονδριακούς και να φτιάχνει τη διάθεση εκείνων που μελετούν σκληρά...». Αλλά και ο Πλίνιος θεωρούσε ότι το φυτό φέρνει ευτυχία και χαρά εκεί που φύεται. Το φυτό άρεσε πολύ στον Λουδοβίκο IΔ', ο οποίος είχε διατάξει να φυτέψουν το βότανο στους κήπους του. Στην Ουαλία το ονομάζουν το «βότανο της χαράς» και το προσθέτουν στις σαλάτες ενώ στα αραβικά «πατέρα του ιδρώτα», προφανώς, λόγω της δράσης του ως εφιδρωτικό. Αλλά και οι γαστρονομικές αρετές του φυτού είχαν αναγνωριστεί αιώνες πριν. Άνθη και φύλλα προστίθενται στις σαλάτες από την Ελισαβετιανή εποχή για να “χαροποιήσουν το πνεύμα” ενώ παραδοσιακά το έβαζαν στο κρασί για να “κάνουν εύθυμους τους ανθρώπους”. Ο Ορειβάσιος (προσωπικός γιατρός του Ιουλιανού του Παραβάτη και συγγραφέας αρκετών βιβλίων για τη διατροφή) το χαρακτηρίζει ως “λάχανο υδατωδέστατον”.

Φαρμακευτική αξία

Η σύγχρονες έρευνες έχουν δώσει καινούργια στοιχεία, αποκαλύπτοντας ότι το βότανο διεγείρει τους αδένες των επινεφριδίων και θωρακίζει τον ανθρώπινο οργανισμό.

Γαστρονομικά

Μια από τις κοινές ονομασίες του είδους είναι αγγουρίτσα. Η ονομασία δεν είναι τυχαία, καθώς η γεύση του (φύλλα και βλαστοί) μοιάζει πάρα πολύ με εκείνη του αγγουριού. Οι άνθρωποι της ελληνικής υπαίθρου, γνωρίζοντας τόσο τις γευστικές, όσο και τις βοτανολογικές ιδιότητες της μπουράνζας, μετέτρεψαν αυτό το ζιζάνιο των δρόμων σε ημι-καλλιεργούμενο φυτό των κήπων. Στην Αμερική το φυτό καλλιεργείται κυρίως για τα πανέμορφα μωβ άνθη του, τα οποία χρησιμοποιούνται τόσο για το χρώμα τους όσο και για την γεύση τους, η οποία "δένει" σε σαλάτες και σε καλοκαιρινά δροσιστικά ποτά, λεμονάδες, ή ακόμα και για να χρωματίσει το λευκό ξύδι. Δίνει πολύ ωραίο αποτέλεσμα σε σούπες σε συνδυασμό με σπανάκι και λάπαθο. Στην Ισπανική Γαλικία καλλιεργείται σε όλους τους λαχανόκηπους και θεωρείται λιχουδιά. Φαίνεται ότι και στη Liguria της Β. Ιταλίας την κάνουνε ραβιόλια και στη Γερμανία γλυκιά πράσινη σάλτσα που συνοδεύει το ψητό κρέας. Στην Κωνσταντινούπολη οι Έλληνες χρησιμοποιούσαν τα φύλλα της για να φτιάξουν ντολμάδες με κιμά, ρύζι και κύμινο. Όπως αναφέρει η Μαρία Ιορδανίδου στο έργο της «Λωξάντρα»:

«….Να φας μύδια τσακιστά απ’ της Λωξάντρας το χέρι και να πεθάνεις. Να φας χουνκιάρ – μπεγιεντί και γιαουρτλού κεμπάμπ, και κρεατερά ντολμαδάκια τυλιγμένα όχι σε κληματόφυλλα, που το χειμώνα δεν υπάρχουνε, αλλά σε φύλλα πουράντζας, που λιώνει στο στόμα (είναι και εφιδρωτικά και διουρητικά). Να φας χτένια ψημένα μέσα στο καύκαλό τους πάνω σε χόβολη και να πεθάνεις. Να πεθάνεις και να ξαναζωντανέψεις για να ξαναφάς…»

Τα άνθη και τα φύλλα του τρώγονται σε σαλάτες και πίτες και δίνουν μια δροσερή γεύση απαλή σαν του αγγουριού. Τα φύλλα του όμως (αλλά όχι τα άνθη του), περιέχουν μικρές ποσότητες αλκαλοειδών που μπορούν να βλάψουν το συκώτι αν φαγωθούν σε μεγάλες ποσότητες. Όσοι έχουν προβλήματα συκωτιού θα πρέπει να το αποφεύγουν.

 

Πηγές – Άρθρα – Πληροφορίες

Ιορδανίδου Μ. 1962. Λωξάντρα. Εκδόσεις Βιβλιοπωλείον της Εστίας

http://www.bostanistas.gr/ [Πρόσβαση 23/8/2016]

http://biokipos.blogspot.gr/ [Πρόσβαση 23/8/2016]

www.ftiaxno.gr [Πρόσβαση 23/8/2016]

http://www.mirsini.gr/ [Πρόσβαση 23/8/2016]

http://www.radiki.com [Πρόσβαση 23/8/2016]

worldoffloweringplants.com [Πρόσβαση 23/8/2016]

 

Επιμέλεια – Κείμενο Υρώ Μπινιάρη

photo by worldoffloweringplants.com

Άνθρωπος και Φύση: