Η εντυπωσιακή Παναγία Πλατανιώτισσα

 

Επιμέλεια – Κείμενο Χρήστος Ράμμος

 

Η Πλατανιώτισσα

Η «Παναγιά Πλατανιώτισσα» (ή και πλάτανος της Κλαπατσούνας) βρίσκεται στη δυτική όχθη του ποταμού Κερυνίτη και 12 χλμ. βορειοδυτικά των Καλαβρύτων. Στην πραγματικότητα η Παναγία Πλατανιώτισσα είναι κοιλότητα που σχηματίζεται ή από τέσσερα διαφορετικά πλατάνια (τρία μεγάλα και ένα στο κέντρο που έχει παραμείνει μικρό) ή από τους κεντρικούς κορμούς του ίδιου πλατανιού.

Ο ένας κορμός κλείνει προς τα νοτιοανατολικά, πάνω από  τον παλιό αλευρόμυλο της εκκλησίας και το επίσης παλιό υδροηλεκτρικό εργοστάσιο του οικισμού. Η περίμετρος των τριών κορμών που συνέχονται, είναι στη βάση περίπου 23 μέτρα, ενώ το ύψος τους είναι 25 μέτρα. Το μήκος της κοιλότητας είναι 8 μέτρα. Η διάμετρος του πλατανιού υπολογίζεται πάνω από 9 μέτρα. Η ηλικία της, βάση των ιστορικο-θρησκευτικών γεγονότων, μπορεί να είναι και άνω των 1800 ετών.

Ιστορική αξία

Στο εσωτερικό μπορούν να βρεθούν είκοσι προσκυνητές. Το εσωτερικό του Ιερού Πλατάνου διαιρείται σε δύο άνισα μέρη: Το Άγιο Βήμα, όπου ὁ Ιερέας μαζί με το βοηθό του τελεί τη Θεία Λειτουργία και τον Κυρίως Ναό, όπου χωρούν 15 προσκυνητές. Έτσι αν χρησιμοποιηθεί ολόκληρος ο χώρος, 20 περίπου προσκυνητές χωρούν στον Ιερό Ναό. Στην εσωτερική κοιλότητα του κορμού είναι τυπωμένη ανάγλυφα η εικόνα της Παναγίας Πλατανιώτισσας. Σύμφωνα με τις θρησκευτικές παραδόσεις την Πλατανιώτισσα την βρήκαν δυο αδέλφια από τη Θεσσαλονίκη στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. Επίσης, σύμφωνα με την παράδοση η εικόνα της Παναγίας είχε αρχικά τοποθετηθεί στη Μονή του Μεγάλου Σπηλαίου, που όμως πυρπολήθηκε κατά την περίοδο των Εικονομαχιών (το 840 μ.Χ.). Η εικόνα όμως σώθηκε, και σε μια από τις περιηγήσεις η εικόνα τοποθετήθηκε μέσα στην «πλατανοσπηλιά» και αποτυπώθηκε πάνω στο ξύλο. Μια άλλη εκδοχή αναφέρει ότι ήδη από το 362 μ.Χ., όταν την βρήκαν τα δυο αδέλφια, χαράχτηκε η εικόνα.

Η θέση της Παναγίας Πλατανιώτισσας μεταξύ των μεγαλύτερων πλατάνων του κόσμου

Το αυτοφυές στην Ελλάδα, πλατάνι (Platanus orientalis) φύεται στην ανατολική Μεσόγειο, από την Ιταλία, μέχρι και τα Ανατολικά Ιμαλάια. Φαίνεται ότι ένα πλατάνι με την ονομασία Tnjri στο Ναγκόρνο-Καραμπάχ (Αζερμπαϊτζάν) να είναι το μεγαλύτερο δέντρο της χώρας και το μεγαλύτερο πλατάνι στον κόσμο με ηλικία 2000 ετών. Το συγκεκριμένο πλατάνι έχει στηθιαία περίμετρο περίπου 27 μέτρα και έχει πολύ μεγάλη κοιλότητα στο εσωτερικό του. Το αμέσως επόμενο μεγαλύτερο, σε διάμετρο, πλατάνι είναι στη Οχρίδα (ΠΓΔΜ) με περίμετρο 18,81 μέτρα και ακολουθούν της Πλατανιώτισας, του Κράσι, του Plovdir στη Βουλγαρία και άλλα. Πρέπει να σημειωθεί ότι το μεγαλύτερο δέντρο, σε ότι αφορά τη στηθιαία διάμετρο, στην Ευρώπη, είναι η καστανιά στο Sant’ Alfio, στους πρόποδες το ηφαιστείου της Αίτνας, στην Ιταλία, με στηθιαία περίμετρο 18 μέτρα, ενώ το 2013 μετρήθηκε και μια καστανιά στην Ιταλία με στηθιαία περίμετρο περίπου 22 μέτρα, ενώ το μεγαλύτερο στον κόσμο είναι ένα άτομο του είδους Taxodium mucronatum που έχει στηθιαία διάμετρο 11,42 μέτρα και στηθιαία περίμετρο 36,2 μέτρα. Ο Μέγας πλάτανος στην Εύβοια έχει επίσης στηθιαία διάμετρο περίπου 18 μέτρα. Σε ότι αφορά το ύψος, το υψηλότερο βρίσκεται επίσης στην Ιταλία, στη Villa Carlotta με 42,05 μέτρα ύψος. Από τα παραπάνω, καθώς και από τα στοιχεία που έχουν συλλεχθεί, φαίνεται ότι το τρίτο και το τέταρτο μεγαλύτερο πλατάνι βρίσκονται στην Ελλάδα, και είναι το πλατάνι της Παναγίας Πλατανιώτισσας και το πλατάνι στο Κράσι. Επίσης, ο Μέγας πλάτανος στο Προκόπι Εύβοιας πρέπει να θεωρηθεί ως ένα από τα μεγαλύτερα δέντρα στην Ευρώπη, και μάλλον ένα από τα μεγαλύτερα πλατάνια στον κόσμο. Πρέπει να σημειωθεί όμως, ότι ο κορμός του πλάτανου του Κράσι είναι επιχωματομένος κατά τουλάχιστον 2 μέτρα, και επομένως η περίμετρος βάσης του (που είναι 17,4 μέτρα) είναι σε ύψος πάνω από 2 μέτρα από τον πραγματικό υπέργειο κορμό του δέντρου. Το ίδιο θεωρείται και ως ένα από τα πέντε μεγαλύτερα δέντρα στην Ευρώπη. Βάση των επιτόπιων ερευνών, όμως, το πιο ογκώδες πλατάνι στην Ελλάδα, φαίνεται να είναι στον Γεροπλάτανο Χαλκιδικής, που όμως είναι αδύνατο να υπολογιστεί η περίμετρος του ή να καθοριστεί η μέγιστη στηθιαία διάμετρος. Η διάμετρος στη βάση του δέντρου, είναι κατά πολύ μεγαλύτερη από το πλατάνι Tnjri και από το πλατάνι της Οχρίδας. Χαρακτηριστικό είναι ότι από τη μια πλευρά του, μέχρι και σε ύψος 6 μέτρων, η μέγιστη διάμετρός του ξεπερνάει τα 14 μέτρα. Πρέπει να σημειωθεί όμως, ότι το πλατάνι αυτό, όπως και πολλά άλλα, φύονται κοντά σε ρεματιές, με αποτέλεσμα ο όγκος τους να μην αντιπροσωπεύει και την πραγματική ηλικία τους.

Προστασία

Το πλατάνι αυτό έχει ανακηρυχθεί Διατηρητέο Μνημείο της Φύσης που συνδέεται με σημαντικά ιστορικά γεγονότα της περιοχής (ΦΕΚ 121/Δ1980).

 

Πηγές – Άρθρα – Πληροφορίες

Κοζυράκη Μ., Πατεργιαννάκη Μ., Χωριτάκης Μ., Καγκιούζη Α., Πασχαλούδης Φ. & Χρονάκης Γ. 2007. Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη: Αιωνόβιος πλάτανος οικισμού Κρασίου, Δήμου Μαλίων, Ν. Ηρακλείου. Διεύθυνση Δασών Περιφέρειας Κρήτης – Διεύθυνση Δασών Ηρακλείου – Δήμος Μαλίων

Moya B. & Moya J. 2013. Monumental Trees and Mature Forests Threatened in the Mediterranean Landscapes. Impulso Economico y Local S.A. IMELSA. Diputacion de Valencia.

Ράμμος Χ. 2017. Μνημειακά Δέντρα στην Ελλάδα. Πτυχιακή Διατριβή. Τμήμα Δασοπονίας & Δ.Φ.Π., ΤΕΙ Στερεάς Ελλάδας.

http://www.monumentaltrees.com/ [Πρόσβαση 5/12/2016]

https://en.wikipedia.org [Πρόσβαση 5/12/2016]

 

 

Παναγία Πλατανιώτισσα (photo by Χρήστος Ράμμος)

Tags: