Πρέσπες: εκεί που η φύση πραγματικά "οργιάζει"

Οι Λίμνες της Πρέσπας

Οι Πρέσπες αποτελούν την τριεθνή λεκάνη στα βορειοδυτικά σύνορα της Ελλάδας με την Αλβανία και την FYROM, όπου σχηματίζονται δυο λίμνες: η Μικρή και η Μεγάλη Πρέσπα. Η Μεγάλη Πρέσπα, με υψόμετρο περίπου 846 μ. χωρίζεται ανάμεσα στην Ελλάδα, την Π.Γ.Δ.Μ. και την Αλβανία και η Μικρή Πρέσπα με υψόμετρο 852 μ. ανάμεσα στην Ελλάδα και την Αλβανία. Λόγω διάφορων εκτροπών που είχαν γίνει στο παρελθόν, το κομμάτι που ανήκει στην Αλβανία, έχει σχεδόν εξολοκλήρου κατακλυστεί από καλαμιώνες. Τις λίμνες περιβάλουν οι ορεινοί όγκοι του Βαρνούντα ανατολικώς και του Τρικλαρίου (Σφήκα) νοτίως, ενώ βορείως ο ορεινός όγκος της Galichica, που χωρίζει την Αχρίδα από την Μεγάλη Πρέσπα. Τα νερά της Μιρκής Πρέσπας πέφτουν στη Μεγάλη Πρέσπα και μετά, υπογείως (από το όρος Galichica) στη λίμνη της Αχρίδος.

Τι σημαίνει "Πρέσπα"

Κατά τους αρχαίους χρόνους, οι Πρέσπες αποτελούσαν βασικότατο τμήμα της Αρχαίας Λύγκου, έφεραν δε τα ονόματα "Μικρά" και "Μεγάλη Βρυγηίς". Η σημερινή ονομασία "Πρέσπα" μαρτυρείται ήδη από τους βυζαντινούς χρόνους. Σύμφωνα με τους κατοίκους της περιοχής, η λέξη "Πρέσπα" προέρχεται από μια τοπική διάλεκτο και σημαίνει "η διαδικασία που κάποιος ξεκουράζεται και απολαμβάνει τη θέα".

Η βλάστηση στις Λίμνες

Σε ότι αφορά τη βλάστηση, στην παραλίμνια περιοχή απαντώνται οι παρακάτω τύποι βλάστησης:

(α) Ευτροφικές φυσικές λίμνες με βλάστηση τύπου Magnopotamion ή Hydrocharition (κωδ. 3150) (Natural euthrophic lakes with Magnopotamion or Hydrocharition-type vegetation),  που περιλαμβάνει όλες τις φυτοκοινωνίες που βρίσκονται μέσα στις λίμνες Μικρή και Μεγάλη Πρέσπα, με κυρίαρχα φυτά που δεν φέρουν υπερυδατικούς βλαστούς. Σε αυτόν τον τύπο οικότοπου έχουν καταγραφεί πάνω από δέκα (10) διαφορετικές μονάδες βλάστησης: i) φυτοκοινωνίες με επιπλέοντα μακροφανερόφυτα: Lemno-Spirodeletum polyrhizae, Hydrocharitetum morsus-ranae, ii) φυτοκοινωνίες με μακροφανερόφυτα που έχουν βυθισμένα όλα τα τμήματά τους: Ceratophylletum demersii, και iii) φυτοκοινωνίες με μακροφανερόφυτα που έχουν επιπλέοντα ή μερικώς υπερυδατικά τμήματα: Myriophylletum spicati, Myriophyllo-Nupharetum, Nymphaeetum albae, Trapetum natantis, Polygonetum amphibii, Ranunculetum fluitantis, Potamogeto-Vallisnerietum, Potamogetetum natantis, Potamogetetum lucentis. Όλες οι παραπάνω φυτοκοινωνιολογικές ενώσεις καταλαμβάνουν θέσεις που διαφοροποιούνται οικολογικά αναλόγως της τροφικής κατάστασης, κυματισμού, βάθους της λίμνης κ.ά. Τα είδη που απαντώνται είναι πολλά με κυριότερα τα Lemna minor, Hydrocharis morsus-ranae, Ceratophyllum demersum, C. submersum, Myriophyllum spicatum, Nymphaea alba, Nuphar lutea, Persicaria amphibia, Potamogetum natans, P. lucens κ.ά. Αυτός ο τύπος οικοτόπου αποτελεί σημαντικό τμήμα των υγροτοπικών οικοσυστημάτων, η παρουσία του εξασφαλίζει την παρουσία πολλών ειδών άγριας πανίδας και αποτελεί ένδειξη περιβαλλοντικά ορθής εκδήλωσης των οικολογικών διεργασιών που συντελούνται στα υγροτοπικά συστήματα.

(β) Παννονικά ξηρά λιβάδια (κωδ. 6260) (η μοναδική καταγραφή στην Ελλάδα). Αυτός ο τύπος οικοτόπου αντιπροσωπεύει τα φυσικά λιβάδια σε αμμώδη εδάφη που εμφανίζονται ως αμμοθίνες της Μεγάλης Πρέσπας. Στα λιβάδια αυτά επικρατούν ετήσια είδη, αλλά εμφανίζονται και είδη υγρών λιβαδιών, λόγω της υψηλής υπόγειας στάθμης του νερού. Σε αυτόν τον τύπο οικοτόπου εμφανίζονται μικρές κηλίδες που πλημμυρίζουν κατά τη διάρκεια του χειμώνα και λειτουργούν ως ενδιαίτημα για μεγάλο αριθμό φυτών και ζώων.

(γ) Μεσογειακοί λειμώνες υψηλών χόρτων και βούρλων (Molinio-Holoschoenion) (κωδ. 6420). Ο τύπος οικοτόπου καταλαμβάνει περιοχές των δυτικών και ανατολικών ακτών της Μικρής Πρέσπας. Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα, στον τύπο οικοτόπου 6420 διακρίθηκαν δυο φυτοκοινότητες, οι Sparganietum erecti και Scirpo-Phragmitetum, που διατηρούν ιδιαίτερα υψηλή χλωριδική ποικιλότητα με εμφάνιση πάνω από 25 διαφορετικών φυτικών ειδών. Η οικολογική σημασία του τύπου οικοτόπου 6420 συνδέεται με τη διατήρηση της ισορροπίας και της βιοποικιλότητας των υγροτοπικών συστημάτων όπου αναπτύσσεται, όπως και με λειτουργίες και οφέλη, μεταξύ των οποίων η προσφορά ενδιαιτήματος σε είδη της ορνιθοπανίδας και αμφιβίων.

(δ) Καλαμιώνες (κωδ. 72Α0). Ο τύπος οικοτόπου "Καλαμιώνες" περιλαμβάνει έκτος από τους καλαμιώνες του Phragmites australis και τους σχηματισμούς του είδους Typha angustifolia (λεπτόφυλλο ψαθί), καθώς επίσης και τους μικτούς σχηματισμούς των δύο αυτών ειδών. Ο τύπος οικοτόπου χαρακτηρίζεται από την επικράτηση συγκεκριμένων ειδών κατά τόπους, σε περιοχές με στάσιμα ή αργά ρέοντα νερά με διακύμανση της στάθμης των υδάτων και μερικές φορές σε κορεσμένα με νερό εδάφη.

(ε) Κοινωνίες των υψηλών βούρλων (κωδ. 72Β0). Χαρακτηρίζεται από την παρουσία υψηλών πόων και κυρίως αγρωστωδών, όπως Calamagrostis spp., Typha spp. κ.ά. Θεωρούνται σημαντικά γιατί φιλτράρουν τα ύδατα που εισέρχονται στη λίμνη από τις γεωργικές καλλιέργειες, αλλά και τους οικισμούς.

(στ) Ασβεστολιθικά βραχώδη πρανή με χασμοφυτική βλάστηση (κωδ. 8210). Η βλάστηση που εμφανίζεται στον τύπο οικοτόπου 8210 μοιάζει πολύ με αυτή των υψηλών ασβεστολιθικών ορέων της νότιας Ελλάδας. Για αυτό το λόγο θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, όπως επίσης γιατί είναι η μοναδική που συνδέεται με το υγρό στοιχείο. Η αξία της ενισχύεται ακόμα περισσότερο αφού σε μικρή απόσταση εμφανίζεται το δάσος της σημύδας, ενώ στην ίδια περιοχή εμφανίζονται οι μεσογειακές βραχόφιλες φυτοκοινωνίες (με είδη όπως το Campanula versicolor) και τα μεσευρωπαϊκά-βορειοευρωπαϊκά πρόσκοπα δάση της σημύδας (Betula pendula).

Φορείς για την προστασία των Λιμνών

H προστασία και η διαχείριση του υγροτόπου της Πρέσπας αποτελεί κυρίαρχο στόχο του Δήμου Πρεσπών, του Φορέα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Πρεσπών και της Εταιρίας Προστασίας Πρεσπών (ΕΠΠ).

 

Πηγές - Άρθρα - Πληροφορίες

Βραχνάκης Μ., Γ. Φωτιάδης και Ι. Καζόγλου. 2011. Καταγραφή, Αξιολόγηση και Γεωγραφική Αποτύπωση των Λιβαδικών και Δασικών Τύπων Οικοτόπων των Περιοχών του Δικτύου ΦΥΣΗ 2000: «Εθνικός Δρυμός Πρεσπών (GR 1340001)», «Όρη Βαρνούντα (GR 1340003) και περιοχών πέριξ αυτών - Τελική Έκθεση. ΤΕΙ Λάρισας, Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών. 107 σ. (+ Παραρτήματα)

IUCN 1982. Threaetened Plants Committee Secreteriat. The rare threatened and endemic plants of Greece. Annales Musei Gulandris, 5:69-105.

Ντάφης Σ., Παπαστεργιάδου Ε., Λαζαρίδου Ε. & Τσιαφούλη Μ. 2001. Τεχνικός Οδηγός Αναγνώρισης, Περιγραφής και Χαρτογράφησης Τύπων Οικοτόπων της Ελλάδας. Ελληνικό Κέντρο Βιοτόπων-Υγροτόπων (ΕΚΒΥ).

Παπαστεργιάδου Ε. 1990. Φυτοκοινωνιολογική και οικολογική μελέτη των υδρόβιων μακρόφυτων (υδρόφυτων) στη Βόρεια Ελλάδα. Επιστημονική Επετηρίδα της Σχολής Θετικών Επιστημών, Παράρτημα αρ. 24. Διδακτορική Διατριβή, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης

Φωτιάδης Γ., Καζόγλου Ι. & Βραχνάκης Μ. 2010. Καταγραφή και Αξιολόγηση Τύπων Οικοτόπων Εθνικού Πάρκου Πρεσπών και Περιοχών Πέριξ Αυτού. Έκθεση αξιολόγησης για το Έργο «Καταγραφή, Αξιολόγηση και Γεωγραφική Αποτύπωση των Λιβαδικών και Δασικών Τύπων Οικοτόπων των Περιοχών του Δικτύου ΦΥΣΗ 2000: «Εθνικός Δρυμός Πρεσπών (GR 1340001)» και «Όρη Βαρνούντα (GR 1340003)» όπως και Περιοχών Πέριξ Αυτών». Ενδιάμεση έκθεση. Εταιρία Προστασίας Πρεσπών.

http://www.spp.gr/ [Πρόσβαση 5/7/2015]

http://www.prespes.gr/ [Πρόσβαση 5/7/2015]

el.wikipedia.org [Πρόσβαση 5/7/2015]

Κάτοικοι της Πρέσπας

 

Επιμέλεια - Κείμενο Χρήστος Τόσκα & Θανάσης Πανογεώργος

Νούφαρα λευκά (Nymphaea alba) και στο βάθος κίτρινα (Nuphar lutea) από τη Μικρή Πρέσπα
Δεξιά η Μικρή και αριστερά η Μεγάλη Πρέσπα

Περί Βλαστησης: 

Οδειπορικα: