Φυτά έμπνευση πολιτισμού

Τα φυτά είναι "τμήμα" και "κομμάτι" πολλών πολιτισμών... όπως και στην Ελλάδα!

 

Το σχήμα της "καρδιάς" είναι μάλλον εμπνευσμένο από τον κισσό ή το εξαφανισμένο είδος "σύλφιο"

Ο καρπός του εξαφανισμένου φυτού "σύλφιο" από το οποίο μπορεί να προέρχεται το σχήμα της καρδιάς

 

Επιμέλεια – Κείμενο Ρενάτα Χατζοπούλου

 

Το σχήμα

Το σχήμα της καρδιάς, η γνωστή «κόκκινη» καρδούλα δεν μπορεί να πει κανείς ότι έχει κάποια σχέση με το πραγματικό σχήμα της καρδιάς. Υπάρχουν διάφορες θεωρίες για το πως καθιερώθηκε αυτό το σχήμα.

Οι πιθανές εκδοχές

Ένα έθιμο με το σκυλοκρέμμυδο που έχει «σβήσει»

Το έθιμο

Την πρωτοχρονιά, στη Λευκάδα όλα τα παιδιά με τις παρέες τους έτρεχαν το πρωί, όσο πιο νωρίς γίνονταν για να μαζέψουν κτσούνες (δηλαδή σκυλοκρέμμυδα, Drimia numidica). Αφού μάζευαν τις «κτσούνες» πήγαιναν από σπίτι σε σπίτι για να ευχηθούν και να αφήσουν μια, καθώς το έθιμο ήταν να στολίζεται για το καλό του χρόνου, ένα σκυλοκρέμμυδο σε κάθε σπίτι. Συνήθως η ανταμοιβή ήταν μια λαδόπιτα. Με τις κτσούνες που απέμεναν οι παρέες έπαιζαν τον «κουτσουνοπόλεμο» με πολλές φορές σημαντικούς τραυματισμούς.

Το «αναμμένο πουρνάρι», μια παράδοση που καίνε κλαδιά από πουρνάρια για να έχουν φως και να κάνουν θόρυβο μέσα στη νύχτα

photo by www.sansimera.gr

Τι λέει παράδοση

Η παράδοση λέει ότι όταν γεννήθηκε ο Χριστός και πήγαν οι βοσκοί να προσκυνήσουν, ήταν νύχτα και πολύ σκοτεινά. Έτσι έψαξαν και βρήκαν κάπου ένα ξερό πουρνάρι (Quercus coccifera) κι έκοψαν τα κλαδιά του. Πήρε ο καθένας από ένα κλαδί στο χέρι, του έβαλε φωτιά και έτσι το βουνό και η περιοχή γέμισε με φώτα από τις φωτιές.

Το έθιμο στην Άρτα

Από ξύλο κρανιάς ήταν ο Δούρειος Ίππος, αλλά και πολλά πολεμικά όπλα…

Η κρανιά σε καρποφορία
Η κρανιά σε ανθοφορία

Το είδος

Η κρανιά (Cornus mas) είναι σχετικά κοινό είδος της Ελληνικής χλωρίδας, που απαντάται σε μεμονωμένα άτομα μέσα σε δάση και θαμνώνες. Παλαιότερα υπήρχαν και καλλιέργειες κρανιάς τόσο για το ξύλο όσο και για τους καρπούς της.

Στην αρχαιότητα

Τα φυτά στα έργα του Ομήρου

Τα κυρίαρχα είδη στα έργα του Όμηρου
Τα κυρίαρχα είδη στην Ιλιάδα
Τα κυρίαρχα είδη στην Οδύσσεια

Τα «κυρίαρχα» φυτά

Το φυτό που έχει τις περισσότερες αναφορές στα έργα του Ομήρου είναι η δρυς (Quercus) και ακολουθεί το πεύκο (Pinus). Δηλαδή στην ουσία ο Όμηρος αναφέρθηκε συνολικά και περισσότερες φορές στα είδη που σχηματίζουν και τα περισσότερα δάση στην Ελλάδα και στην ευρύτερη περιοχή.

Διαφορές μεταξύ Ιλιάδας και Οδύσσειας

Η πανσπερμία, τα κόλλυβα και το Ψυχοσάββατο!

Η πανσπερμία (photo by mikrikouzina.blogspot.com)

Τα ανθεστήρια

Τα «καρναβάλια», η αντίστοιχη γιορτή των αρχαίων Ελλήνων ήταν τα Ανθεστήρια, που συμβόλιζαν την άνοιξη, την επιστροφή στη γόνιμη γη! Το γονιμικό χαρακτήρα των Ανθεστηρίων φανερώνουν και οι συνήθειες της τρίτης μέρας της γιορτής, που ονομαζόταν Χύτροι. Οι χύτροι είναι τα πήλινα αγγεία μέσα στα οποία μαγείρευαν την πανσπερμία, ένα πλήθος από σπόρους «τους καρπούς της γης». Αυτή προσφερόταν στα πνεύματα των νεκρών και στο συνοδό τους, το χθόνιο Ερμή.

Τα κόλλυβα και το Ψυχοσάββατο

Τοπωνύμια και οικισμοί γεμάτοι φυτά...

Η "ονοματοδοσία"

Οι σχηματισμοί της φύσης επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό στην ονομασία περιοχών. Χαρακτηριστικά γεωλογικά, γεωμορφολογικά αλλά κυρίως η φυσιογνωμία της βλάστησης καθώς και τα είδη που υπάρχουν σε μια περιοχή χρησιμοποιούνται συχνά από τον άνθρωπο στην ονομασία ενός τόπου. Τέτοια παραδείγματα αποτελούν περιοχές γνωστές από την αρχαιότητα, όπως η Μεσοποταμία (μεταξύ των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη) και προσδιορισμοί σε τοπωνύμια όπως το Άνω και Κάτω, που σχετίζονται κυρίως με το υψόμετρο, κ.ά.

Συλλέκτριες κρόκου από το 1650 π.Χ.

Τμήμα τοιχογραφίας από τα τέλη της Μεσοκυκλαδικής περιόδου στη Θήρα, Ακρωτήρι (Ξεστή 3, δωμάτιο 3α). Προϊστορικό μουσείο Θήρας.

Στη Θήρα (Σαντορίνη), πριν περίπου 4000 χρόνια (και παραπάνω) ζούσαν σε μεζονέτες 200 τ.μ. διακοσμημένες με εντυπωσιακές τοιχογραφίες και περίτεχνα έπιπλα. Σε αυτές τις τοιχογραφίες εντοπίζονται και οι "κροκοσυλλέκτριες". Στην πραγματικότητα αναπαριστούν τη διαδικασία της συλλογής κρόκου (Crocus (;)) από γυναίκες.

Η ιστορία

Pages