Καρναβάλια από την αρχαία Ελλάδα…. έμπνευση από την αναγέννηση της φύσης!

Ανθεστήρια

Γινόντουσαν το μήνα «Ανθεστηριώνα» (τέλος Φεβρουαρίου – αρχές Μαρτίου) επί τρεις ημέρες. Το όνομα του μήνα και της γιορτής (Ανθεστήρια) συνδέονται πιθανότατα με τη λέξη άνθος.

Συμβολισμός του καρναβαλιού

Το Καρναβάλι σηματοδοτεί ένα τέλος και μια καινούρια αρχή: το τέλος του χειμώνα και την αρχή της άνοιξης. Κι όπως συχνά συμβαίνει στις παραδόσεις των λαών, οι άνθρωποι νιώθουν την ανάγκη να τιμήσουν αυτά τα σημεία σταθμούς, ντύνοντάς τα με πλήθος έθιμα, δοξασίες και τελετουργίες. Αυτή η ανάγκη υπάρχει από την αρχαιότητα, όπως φαίνεται και πολλά από τα στοιχεία που περιλαμβάνουν τα παραδοσιακά Καρναβάλια: τα Ανθεστήρια.

Ο Διόνυσος και οι γιορτές

Η στενή σχέση του Διόνυσου με τη γη είχε άμεση σχέση με το Καρναβάλι που έχει τις ρίζες του σε πανάρχαιες τελετές γονιμότητας. Άλλωστε, τα Ανθεστήρια, όπως μαρτυρεί το όνομά τους, είναι γιορτή των λουλουδιών, της Φύσης που ξαναγεννιέται καθώς ο χειμώνας τελειώνει και πλησιάζει η άνοιξη. Γιορταζόταν από τις 11 ως τις 13 του σεληνιακού μήνα Ανθεστηριώνα, που αντιστοιχεί περίπου στον τωρινό Φεβρουάριο. Τη δεύτερη μέρα της γιορτής, που ονομαζόταν Χοές, συνήθιζαν να στεφανώνουν τα τρίχρονα παιδιά με λουλούδια. Όπως αναφέρει ο Παναγής Λεκατσάς «το Στεφάνωμα είναι επαφή με τη βλάστηση, που ενσωματώνει τη δύναμη της ανανεούμενης Ζωής, κι η επαφή τούτη είναι γνώριμη μυητική πράξη». Υπήρχε μάλιστα το έθιμο ο θεός, ή μάλλον το άγαλμά του, να καταφτάνει στο ιερό του μέσα σε ένα καράβι. Μια αρχαία αγγειογραφία που απεικονίζει τη σκηνή αυτή, τον παρουσιάζει να κρατάει στο χέρι λουλούδι. Άλλωστε, ο ίδιος είχε και τους τίτλους Άνθιος, Ανθιστήρ και Μελανθίδης. 

Οι μεταμορφώσεις

Σε διάφορους διονυσιακούς μύθους και τελετουργίες υπάρχει το στοιχείο της μεταμόρφωσης ή της μεταμφίεσης, που αποτελεί και βασικό χαρακτηριστικό της Αποκριάς. Μέσα στο πλαίσιο της τελετουργίας, οι άνθρωποι ένιωθαν ότι πραγματικά ενσάρκωναν αυτό το οποίο αντιπροσώπευε η μεταμφίεσή τους. Η ίδια η γονιμική ενέργεια της Φύσης περνούσε μέσα στους λατρευτές και τις λατρεύτριες, τους ιερείς και τις ιέρειες, που ντύνονταν με δέρματα ζώων, όπως οι Μαινάδες. Εικάζεται ότι διάφοροι μύθοι και απεικονίσεις των ιστορικών χρόνων που σώθηκαν μέχρι σήμερα ενδέχεται να αποτελούν διαστρεβλωμένες μορφές πανάρχαιων τελετουργιών. Οι Κένταυροι, για παράδειγμα, μπορεί αρχικά να ήταν άντρες μεταμφιεσμένοι σε άλογα. Οι Σάτυροι ίσως να ήταν λατρευτές με τραγόμορφη αμφίεση, ενώ ο Μινώταυρος μπορεί κάποτε να ήταν ένας κρητικός ιερέας που έφερε τη μάσκα του ιερού ταύρου.

Η φαλληφορία

Κάποιες παραδόσεις μπορεί να χάθηκαν στο χρόνο, ωστόσο η αναβίωσή τους έχει ήδη αρχίσει, σε ποικίλα μέρη κι από διαφορετικούς ανθρώπους. Ένα τέτοιο παράδειγμα είναι τα Φαλληφόρια.... Το φαλλικό στοιχείο παραπέμπει στη γονιμική ιδιότητα του Βάκχου και διατηρείται ακόμη σε ορισμένα παραδοσιακά Καρναβάλια, όπως στον Τύρναβο και στην Αγία Άννα της Εύβοιας.

 

Πηγές - Άρθρα - Πληροφορίες

Λεκατσάς Π. 1999. Διόνυσος, Καστανιώτη, Aθήνα

http://www.metafysiko.gr/?p=8234 (Ιωάννης-Παρμενίδης Μπουσίου)  [Πρόσβαση 20/7/2015]

http://www.theoi.com  [Πρόσβαση 20/7/2015]

https://hmeenee.wordpress.com [Πρόσβαση 20/7/2015]

 

Επιμέλεια - Κείμενο Χρήστος Ράμμος

photo by Hilary Gaynor Pearce
Καρναβάλι ελιά, από τη Μυτιλήνη
αρχαίος αμφορέας με το Διόνυσο στεφανωμένο με κισσό (Hedera helix) και με θυρσούς, που γινόντουσαν συνήθως με βλαστό νάρθηκα (Ferula communis) και στην κορυφή ένα κουκουνάρι πεύκου (Pinus)
αρχαίος αμφορέας με το Διόνυσο στεφανωμένο με κισσό (Hedera helix) και με θυρσούς, που γινόντουσαν συνήθως με βλαστό νάρθηκα (Ferula communis) και στην κορυφή ένα κουκουνάρι πεύκου (Pinus)

Tags: 

Άνθρωπος και Φύση: